Warto przeczytać

LITERATURA PEDAGOGICZNA

Maria Kuleczka-Raszewska: Ogrodoterapia : scenariusze zajęć i zabaw dla przedszkolaków, w tym dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną i autyzmem. Warszawa, 2019 Sygn. 73669, 73851 

Ogrodoterapia (z łac. hortus – ogód, inna nazwa hortiterapia) to rodzaj terapii, która wykorzystuje pozytywne oddziaływanie zasobów ogrodu. 
„Ogrodoterapia” autorstwa Marii Kuleczki-Raszewskiej  to program terapeutyczno-edukacyjny dla przedszkolaków, w tym dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną i autyzmem.  Moim zdaniem książka może być inspiracją dla wykorzystania elementów tej terapii w pracy wszystkich nauczycieli pracujących z dziećmi przedszkolnymi, niekoniecznie ze wskazanymi w podtytule niepełnosprawnościami. We wstępie czytamy, że najważniejszym celem terapii jest niwelowanie stresu poprzez bezpośredni kontakt z przyrodą oraz radość, poczucie sprawczości i zadowolenie z pielęgnowania roślin. Działania uczniów mają poprawić koordynację wzrokowo-ruchową, koordynację pracy półkul mózgowych, poprawę napięcia mięśniowego i równowagi. Rola nauczyciela polega na czuwaniu nad bezpieczeństwem dziecka, wspomaganiu jego działania, zachęcaniu do eksperymentowania i obserwacji zachodzących w przyrodzie zmian.

Część pierwsza zawiera cele, opis organizacyjnej strony programu, sposób diagnozowania i oceny postępów dzieci.  

Druga część jest wprowadzeniem w zagadnienia związane z zastosowanymi środkami dydaktycznymi, na które składają się głównie żywioły i zasoby przyrody.  Pominięto jedynie ogień, który nie stanowi elementu oddziaływań terapeutycznych. Opisano terapeutyczne działanie drzew i krzewów, a także litoterapię z uwzględnieniem wykorzystania różnego rodzaju kamieni. Autorka zwróciła uwagę na terapeutyczne wykorzystanie nasion, kłączy, ziół, suszu oraz ich specyfiki, jak np. kolory i zapachy. 

Część trzecia zawiera treści programowe. Zaprezentowane zostały propozycje aktywności  w praktycznym podziale na cztery pory roku. Cieszy uwzględnienie zimy jako czasu w którym również warto być na dworze. Znaczną część książki stanowią przykładowe scenariusze zajęć, zamieszczone również w podziale na pory roku. 

Niezwykle cenną pomocą dla prowadzących zajęcia są dodatki:

  • płyta CD z 22 autorskimi piosenkami w wersjach wokalnej i instrumentalnej, 
  • teksty piosenek do wykorzystania według kolejności na płycie CD,
  • oraz arkusze diagnostyczne odzwierciedlające umiejętności dziecka z niepełnosprawnością intelektualną.

Publikację polecam studentom i nauczycielom dzieci młodszych. D.L.


CIEKAWY ARTYKUŁ

Monika Litwinow: Uważność, skupienie, koncentracja dzieci w wieku przedszkolnym. „Wychowanie w Przedszkolu” 2020 nr 1, s. 6-11

Ze szczególnym zainteresowanie przeczytałam i polecam artykuł: Uważność, skupienie, koncentracja dzieci w wieku przedszkolnym Moniki Litwinow. 

Uważność - z ang. mindfulness – słowo często używane w języku polskim w kontekście walki ze stresem, przemęczeniem, bezsennością, depresją, nieumiejętnością odpoczywania, pracoholizmem. Uważność jak definiuje ją Eline Snel w książce „Uważność i spokój żabki: ćwiczenia uważności dla dzieci … i ich rodziców”. Warszawa, 2015, s. 13,  „jest niczym innym jak pełnią obecności. Jest to otwarte i przyjazne nastawienie, z którym podchodzimy do próby zrozumienia tego, co się dzieje w danej chwili, bez osądzania czy negowania, nie pozwalające też, by pochłonął nas zgiełk”. Uważność można zdefiniować jako koncentrację, bycie tu i teraz, świadome kierowanie uwagą tak, aby na bieżąco uczestniczyć w życiu.

Wszyscy współcześnie zajęci jesteśmy wykonywaniem kilku czynności w tym samym czasie. Rozmawiamy z dziećmi, zerkamy na telefon, idąc na spacer sprawdzamy portale społecznościowe,  jemy obiad w towarzystwie serialu. Często wykonując kilka czynności naraz nie możemy sobie przypomnieć jednej konkretnej czynności. To tylko niektóre przykłady braku uważności.

Współczesne małe dzieci są „przebodźcowane”. Od najmłodszych lat oglądają bajki w telewizji, na smartfonach, grają w interaktywne gry pełne efektów specjalnych, muzyki, efektów dźwiękowych, dynamiki, koloru.  Gry wirtualne natychmiast oferują nagrodę za przejście do następnego poziomu, wykonanie zadania, rozlegają się oklaski, czy jakaś inna forma nagrody.  Sami jako rodzice często śpieszymy się nie pozwalając dziecku na dokończenie pewnych czynności, bo trzeba zdążyć na zajęcia dodatkowe czy inna formę aktywności.

W artykule autorka proponuje ćwiczenia do wykorzystania dla dzieci w grupie przedszkolnej, które zawierają przykłady ćwiczeń oddechowych, ćwiczeń z dźwiękami, napinania i rozluźniania, ćwiczeń w parach.

Artykuł polecam przede wszystkim rodzicom dzieci w wieku przedszkolnym, ponieważ dziecko naśladuje swoich rodziców, dziecko powiela wzorce i schematy zachowań rodziców w zabawie. Proponuję zaobserwować swoje dzieci w co się bawią, jak się bawią i jakiego języka używają i stwierdzić, czy w zabawach nie „zobaczą siebie”.

W zbiorach biblioteki znajdują się książki o tematyce uważności (mindfulness), na które pragnę zwrócić uwagę: Eline Steil: Uważność i spokój żabki: ćwiczenia uważności dla dzieci … i ich rodziców. Warszawa, 2015  (Sygn. 74022) oraz Eline Steil: Moja supermoc. Uważność i spokój żabki. Historie, gry i zabawy mindfulness. Warszawa, 2017 (Sygn. 74021). 

Proponuję również zestawienie bibliograficzne: Mindfulness – ćwiczenia do wykorzystania w treningu uważności, zamieszczony na naszej stronie.

Polecam - Beata Góra



LITERATURA PEDAGOGICZNA

Katarzyna Klimek-Michno: Zabawy z książką w przedszkolu, w domu i w szkole. Kraków, CEBP, 2018 Sygn. 73294, 73982

Książkę polecam zarówno dla nauczycieli bibliotekarzy, którzy mogą ją wykorzystać w czasie swojej pracy pedagogicznej do tworzenia warsztatów, imprez poświęconych książce, bibliotece, czytaniu; jak również rodzicom, którzy zechcą bawić się ze swoim dzieckiem w sposób kreatywny i twórczy. Wszyscy wiemy, że zadaniem współczesnego nauczyciela i rodzica jest zaproponowanie naszym dzieciom takich aktywności, które odciągną je od komórek i komputerów. O niekorzystnym wpływie korzystania z tych nowoczesnych technologii w najmłodszym wieku napisano już dużo naukowych publikacji.

Wiemy, wszyscy że dla rozwoju mózgu małego dziecka ważne są zabawy kreatywne, twórcze, zabawy wykorzystujące techniki rozwoju manualnego dziecka. Małe dzieci powinny być bardziej analogowe niż cyfrowe. Zabawa, której głównym wątkiem jest książka związana jest z czytaniem dzieciom od najmłodszych lat. Współcześnie wszyscy wiedzą o zaletach czytania dzieciom dobrej książki. Książka uczy koncentracji uwagi, rozwija słownictwo, myślenie przyczynowo-skutkowe, wyobraźnię i logiczne rozumowanie. Promocja czytelnictwa i prawdziwego zainteresowania książką odbywa się poprzez zabawę, w ramach różnych wydarzeń, akcji, programów i projektów realizowanych na terenie szkół i przedszkoli.

Książka zawiera wiele twórczych zabaw do wykorzystania w czasie tych akcji. Wiemy wszyscy że rozwój kreatywności ważny we współczesnym życiu odbywa się poprzez zabawę a kreatywność będzie niezbędną kompetencją, w którą powinniśmy wyposażyć nasze dzieci.

W książce znajdują się inspiracje literackie w twórczości plastycznej dziecka, przykłady zabaw plastycznych, różnorodne techniki w tworzeniu książeczek czy różne aktywności plastyczno-literacie. Przykłady to: tworzenie tematycznej książka aktywizującej, harmonijkowej książki albo książki jakie to emocje?  Można tworzyć przewodnik albo album podróżniczy albo "Paluszkowy" utwór, czyli książeczkę ze zbiorem plam lub odcisków palców w tuszu lub farbie. Są one punktem wyjścia do tworzenia kompletnej ilustracji. Dziecko uruchamia wyobraźnię i za pomocą kredki, ołówka lub pisaka dorysowuje kolejne elementy. Wśród aktywności plastyczno-literackich autorka proponuje tworzenie kolekcji związanych z książkami, tworzenie kalendarzy inspirowanych książkami czy rysowanie komiksów, układanie obrazków w odpowiedniej kolejności i inne równie ciekawe pomysły.

Książka zawiera artykuł poświęcony kryteriom wyboru literatury dziecięcej, oraz dobre praktyki dla przedszkoli. Ciekawy fragment poświęcony jest zagadnieniu gdzie szukać wydarzeń i inicjatyw związanych z literaturą dziecięcą. Książka bardzo ciekawa, inspirująca i do twórczego wykorzystania. Każdy kto sięgnie po tę książkę znajdzie ciekawy pomysł do zrealizowania.

Polecam - Beata Góra


LITERATURA PEDAGOGICZNA

Czytelnicy, którzy pobrali w bibliotece PIN dostępu do wirtualnej czytelni IBUK Libra mają bezpłatny dostęp do 1606 publikacji. Wśród tytułów po które często sięgają jest książka:

Dziecko w świecie innowacyjnej edukacji, współdziałania i wartości. T. 1. Redakcja: Urszula Szuścik, Beata Oelszlaeger-Kosturek.  Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2014

            Jest to wybór prac  autorów, którzy współpracowali z doktor Bronisławą Dymarą i inspirowali się jej twórczością pedagogiczną. Pojawiły się tam omówienia dotyczące serii wydawniczej „Nauczyciele – Nauczycielom”, której celem jest znalezienie odpowiedzi na pytania: jak nauczać i wychowywać oraz : jak uczyć się. Kolejne rozdziały poświęcone są wartości przyjaźni i sztuce współbycia z innymi, dziecku w świecie sztuki, dziecku w świecie wielu inteligencji edukacyjnych, edukacji społecznej w programach kształcenia zintegrowanego, muzycznej edukacji dziecka, kształceniu językowemu w klasach młodszych. Wszystkie teksty prezentują odkrywcze i twórcze podejścia w pracy z dzieckiem.

            Szczególnie polecam pracę Hanny Krauze-Sikorskiej „Wspieranie twórczego potencjału dziecka – edukacyjna fikcja czy porozwojowa szansa? Autorka  nawiązuje do swoich badań dzieci z grupy ryzyka edukacyjnego. Podkreśla, że szczególnie w tej grupie nauczyciele za bardzo skupiają się na słabych stronach dziecka, podczas gdy potrzebują one szczególnego wsparcia poprzez wskazanie dobrych stron. Omawia związki pomiędzy twórczością a rozwojem a także wybrane teorie twórczego uczenia się. Podkreśla, że „ w praktyce edukacyjnej ciągle mamy do czynienia ze swoistą przeciwnością, dotyczącą jej związków z twórczością. Z jednej strony deklarujemy, że rozumiemy jak znaczące dla harmonijnego rozwoju jest odkrywanie w dziecku potencjału twórczego, z drugiej edukacja ciągle kojarzy się z kumulowaniem wiedzy”(s.85)

            Ostatni rozdział „Świat zabawek dziecka” zawiera m.in. klasyfikację zabawek, treści związane z doborem zabawek ze względu na wiek i na płeć.

Publikacje polecam szczególnie studentom pedagogiki i edukacji wczesnoszkolnej: D. Lenar


CIEKAWY ARTYKUŁ

Rzemieniuk Ilona: Dyscyplina w klasie XXI wieku. TERAPIA SPECJALNA DZIECI I DOROSŁYCH, 2019, nr 2, s. 54-59

Polecając nowy tytuł czasopisma zaprenumerowanego do naszej biblioteki pragniemy jednocześnie zarekomendować artykuł dotyczący dyscypliny w klasie.

Autorka zwraca w nim  uwagę pedagogów, psychologów, rodziców i specjalistów  na fakt, że obecnie w szkole ogólnodostępnej, czy też w szkole z oddziałami integracyjnymi spotykamy uczniów zarówno neurotypowych, jak i  uczniów z różnymi potrzebami edukacyjnymi, rozwojowymi, chorobami przewlekłymi, problemami z zachowaniem czy specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – czas grup jednorodnych dawno minął.

Dodatkowo transformacja ustrojowa sprzed ponad 30 lat doprowadziła do wielu zmian systemowych, co spowodowało przemiany kulturowe, które wpłynęły także na postawy rodzicielskie, w tym wychowanie dzieci.

Rolę podwórek przejęła technologia, która tak atrakcyjnie promuje ideę wspólnoty, że zepchnęła dzieci w otchłań izolacji i samotności. Pokolenie cyfrowych tubylców straciło umiejętności społeczne  i komunikacyjne. Tak więc nauczyciel w klasie szkolnej staje przed problemem-zagadką, bowiem spotyka dzieci z różnymi zaburzeniami rozwojowymi, w tym również dzieci niezdiagnozowane. W klasie szkolnej są dzieci z różnym potencjałem, wychowane na bazie różnych nurtów, przekonań i mód.

Autorka radzi jak uzyskać w klasie dobrą atmosferę, będącą podstawą prawidłowego procesu edukacyjnego, którą definiuje -  dla uczniów - jako poczucie bezpieczeństwa i stabilności, a dla nauczyciela – jako bycie przewodnikiem, wytyczającym granice tego, co można i tego, co należy robić w danej sytuacji.

 Mimo, iż słowo „dyscyplina” stało się niemodne, autorka zachęca do kompleksowego wdrożenia konkretnych zasad regulujących zachowanie zespołu klasowego i pewnego systemu wartości. Mimo obowiązujących w szkołach statutów i regulaminów oraz uznanych norm społeczno-kulturowych opracowanie reguł i zasad jest pierwszym krokiem, który pozwoli nam w dalszym postępowaniu przeprowadzić proces edukacyjny.  Opracowane reguły należy dostosować do możliwości odbiorcy.

Zasady, które obowiązują w danej szkole powinny być znane i przestrzegane przez wszystkich członków danej społeczności oraz na wszystkich zajęciach i aktywnościach na terenie szkoły. Na pewnym etapie do opracowania zasad i standardów obowiązujących w danej placówce należy zaprosić dzieci, aby uznały je za swoje i wzięły za nie odpowiedzialność.

Autorka zwraca uwagę na fakt, że w wielu szkołach nie udaje się przeprowadzić kompleksowych działań dyscyplinujących i wskazuje dlaczego. Co zatem robimy jako nauczyciele nie tak? W artykule wymienionych jest wiele naszych błędów, często nieświadomie popełnianych. Autorka podaje przykład zasad  panujących w  klasie   oraz przykładowe strategie proaktywne, czyli takie działania organizacyjne, które wprowadzone przed lekcją zredukują i ograniczą możliwość wystąpienia zachowań niepożądanych.

Polecam: B. Kozik


LITERATURA SPECJALISTYCZNA

Charles Duhigg: Mądrzej, szybciej, lepiej : sekret efektywności. Warszawa: PWN, 2018  Sygnatura: 73183, 73184              

                Nie jest to podręcznik, raczej nietypowy poradnik. Zawiera osiem obszernych opowieści na temat motywacji, pracy w zespole, koncentracji, określania celów, zarządzania kapitałem ludzkim, podejmowania decyzji, pomysłowości (kreatywności) i przyswajania informacji. Całość wieńczy aneks będący przewodnikiem w jaki sposób korzystać z koncepcji zawartych w książce. Podobną rolę pełni skromny indeks rzeczowy. Osoby mające już wiedzę na wyżej wymienione tematy, zwłaszcza jeśli uczą lub zarządzają zespołem ludzkim dzięki tej lekturze mogą skorzystać  i wzbogacić swój zasób przykładów.  Można czytać „od deski do deski” lub wybiórczo.  Obrazowo opisane przykłady skłaniają do refleksji. Szczególnie polecam ostatni rozdział o tym jak szkoła o bardzo słabych wynikach stała się jedną z najlepszych w swoim okręgu. W szkole na dużą skalę korzystano ze zdobyczy technologii informacyjnej, która umożliwiała śledzenie postępów wychowanków w nauczaniu. Zebrane informacje dostępne były dla nauczycieli  i rodziców.  Niestety tych informacji było zbyt dużo a nauczyciele początkowo zbyt rzadko do nich zaglądali.  Dyrektorzy okręgu stworzyli specjalny program naprawczy. Program ten kładł nacisk na zmianę podejścia nauczycieli do podejmowania decyzji edukacyjnych, pedagodzy nauczyli się skutecznie analizować raporty i zestawienia w taki sposób, by wynikały z tego konkretne wnioski do dalszej pracy. Okazało się jednak, że program naprawczy nie zawdzięczał sukcesu tym skądinąd ważnym, użytecznym danym, tylko długopisowi. Ręczne przenoszenie danych z wirtualnych pulpitów na specjalnie założone karty i ich analizowanie, zastanawianie się co można zrobić, aby uczniowie efektywniej uczestniczyli w zajęciach, wymiana doświadczeń, sprawdzanie w praktyce pomysłów przyczyniło się do tego, że uczniowie zaczęli osiągać lepsze wyniki.

                Autor wskazuje jak to się dzieje, że niektórzy ludzie i niektóre organizacje potrafią działać niezwykle skutecznie. Udowadnia opierając się na najnowszych badaniach naukowych z zakresu neurologii, psychologii i ekonomii behawioralnej, jak również na doświadczeniach wybitnych osób z różnych branż, że najbardziej produktywne jednostki oprócz innego sposobu działania, inaczej patrzą na świat i w odmienny sposób podejmują decyzje.
            Steve  Jobs powiedział kiedyś, że najlepszymi twórcami są te osoby, które „myślały o swoich doświadczeniach więcej niż inni”.  Stres i panika nie muszą oznaczać niepowodzenia. Mogą być sprzymierzeńcami, zmuszającymi nas do szukania nowych rozwiązań i do czujności.

Polecam: D.Lenar


BELETRYSTYKA

Chloë  Mayer: Chłopiec ze śniegu. Warszawa : Czarna Owca, 2017,      Sygnatura  73068

Jak na pierwszą powieść to bardzo udany debiut Chloë Mayer. Interesująco napisana powieść psychologiczna. Opowiada o rodzinie dotkniętej depresją matki, która samotnie wychowuje syna. Dużą rolę w powieści odgrywa motyw baśni. Dziewięciolatek opuszczony duchowo przez matkę, kocha ją i na swój sposób stara się chronić.  Chłopiec pozostawiony sam sobie bardziej troszczy się o matkę niż ona o niego. Sam ucieka w świat baśni i fantazji. Kojarzą mu się z tym co najlepsze. Dobrym wspomnieniem jest wieczorna lektura – jedyna czynność rodzicielska - od której matka się nie odżegnywała i spełniała ją w miarę regularnie. Dobrze, że kochanek matki i magiczny drwal dla chłopca okazuje się być nazistą. Inaczej cała powieść byłaby baśniową laurką. Książka dotyczy miłości potępianej, miłości do wroga.  Chloë Mayer stworzyła świat w którym, wiemy to od początku, że nie możemy spodziewać się dobrego zakończenia i informacji że "żyli długo i szczęśliwie". Jednak jest to świat który wciąga czytelnika, frapuje niejednoznacznością  sytuacji z których praktycznie nie ma wyjścia bo każda decyzja jest bolesna.

Akcja książki toczy się w czasie  wojny. Polskich czytelników może zdumiewać  obraz wojny na angielskiej prowincji Były miejsca w Wielkiej Brytanii gdzie wojna toczyła się jakby w tle tego co działo się w Londynie i okolicach. Na dalekiej prowincji było spokojnie.  Nie byli przerażająco głodni. Jakże inaczej niż w Polsce...

Książkę gorąco polecam - D. Lenar